Tiroidja është një gjëndër e vogël në formë fluture në pjesën e përparme të qafës. Hormonet e saj ndikojnë te metabolizmi, te rrahjet e zemrës, te temperatura e trupit dhe te niveli i energjisë. Kur tiroidja punon më pak ose më shumë se duhet, shenjat mund të ngjajnë me lodhjen e përditshme, me stresin ose me ndryshimet e moshës, prandaj shpesh nuk lidhen menjëherë me të.
Në Aura Medical Clinic në Tiranë, problemet e tiroides vlerësohen nga endokrinologia Dr. Sara Zavalani, themeluese e klinikës. Ky artikull shpjegon dallimin mes hipotiroidizmit dhe hipertiroidizmit, shenjat kryesore dhe analizat që tregojnë si punon tiroidja.
Dallimet kryesore
| Pika | Hipotiroidizmi (tiroidja punon pak) | Hipertiroidizmi (tiroidja punon shumë) |
|---|---|---|
| Çfarë ndodh | Tiroidja prodhon më pak hormone se sa duhen. | Tiroidja prodhon më shumë hormone se sa duhen. |
| Energjia | Lodhje, ngadalësim, përgjumje. | Nervozizëm, shqetësim, vështirësi në gjumë. |
| Pesha | Shtim peshe pa ndryshuar ushqimin. | Humbje peshe edhe me oreks të mirë. |
| Zemra | Rrahje më të ngadalta. | Rrahje të shpejta ose të parregullta. |
| Temperatura | Ndjesi të ftohti. | Ndjesi të nxehti dhe djersitje. |
| Analizat | TSH zakonisht e lartë; FT4 e ulët ose normale. | TSH zakonisht e ulët; FT4 ose FT3 e lartë ose normale. |
| Shkaku më i shpeshtë | Tiroiditi Hashimoto, një sëmundje autoimune. | Sëmundja Graves, edhe ajo autoimune, ose nyje që prodhojnë hormone. |
Tabela përmbledh dallimet e zakonshme. Jo çdo person i ka të gjitha shenjat, dhe vetëm vlerësimi mjekësor tregon se çfarë po ndodh.
Hipotiroidizmi: kur tiroidja punon pak
Përveç lodhjes, shtimit të peshës dhe ndjesisë së të ftohtit, mund të shfaqen kapsllëk, lëkurë e thatë, rënie flokësh, ënjtje e fytyrës, humor i ulët dhe cikël menstrual më i rëndë ose i parregullt. Shkaku më i shpeshtë është tiroiditi Hashimoto, një sëmundje autoimune ku sistemi imunitar e dëmton gradualisht tiroiden. Trajtimi zakonisht bëhet me hormon tiroid në tableta, në dozën që përcakton mjeku pas analizave, me kontrolle të rregullta.
Hipertiroidizmi: kur tiroidja punon shumë
Përveç humbjes së peshës dhe rrahjeve të shpejta të zemrës, mund të shfaqen dridhje të duarve, djersitje, nervozizëm, pagjumësi, dobësi muskulore, jashtëqitje më të shpeshtë dhe cikël menstrual më i lehtë. Shkaku më i shpeshtë është sëmundja Graves; hipertiroidizmi mund të vijë edhe nga nyje të tiroides ose nga një inflamacion i përkohshëm i saj. Trajtimi varet nga shkaku dhe mund të përfshijë barna që ulin prodhimin e hormoneve, si dhe trajtime të tjera që vendosen pas vlerësimit.
Analizat që tregojnë si punon tiroidja
- TSH: hormoni që i dërgon sinjal tiroides. Zakonisht është analiza e parë.
- FT4 dhe FT3: hormonet e lira të tiroides, që tregojnë sa hormon prodhon gjëndra.
- Antitrupat, si anti-TPO: ndihmojnë të kuptohet nëse shkaku është autoimun.
- Ekografia e tiroides: tregon madhësinë dhe strukturën e gjëndrës, si dhe nyjet.
Vlerat normale ndryshojnë pak nga një laborator te tjetri, prandaj rezultatet duhen parë nga mjeku, bashkë me shenjat. Nëse merrni biotinë (vitaminë B7) ose suplemente për flokët dhe thonjtë, tregojeni para analizës, sepse mund ta ndryshojnë rezultatin. Analizat e tiroides mund të bëhen në laboratorin e Aura-s, dhe ekografia e tiroides në shërbimin e ekografisë.
Nyjet e tiroides
Nyjet janë gunga të vogla brenda tiroides. Janë të shpeshta dhe shumica janë beninje, por duhen vlerësuar. Ekografia tregon madhësinë dhe karakteristikat e tyre, dhe mjeku vendos nëse mjaftojnë kontrollet e rregullta apo nevojiten ekzaminime të tjera. Tregojini mjekut nëse një gungë në qafë rritet shpejt, nëse keni vështirësi në gëlltitje ose në frymëmarrje, ose nëse ju ndryshon zëri.
Kush duhet të kontrollohet
- Kush ka shenjat e përshkruara më lart.
- Kush ka anëtarë të familjes me sëmundje të tiroides.
- Personat me sëmundje të tjera autoimune, si diabeti tip 1.
- Gratë që planifikojnë shtatzëni, që janë shtatzëna ose që kanë lindur së fundmi.
- Kush ka pasur më parë ndërhyrje ose rrezatim në qafë.
- Kush merr barna që mund të ndikojnë te tiroidja; pyesni mjekun për barnat tuaja.
Tiroidja ka rëndësi të veçantë në shtatzëni, sepse hormonet e saj ndikojnë në zhvillimin e foshnjës. Nëse keni një problem me tiroiden dhe planifikoni shtatzëni, flisni më parë me mjekun.
Kur duhet kërkuar ndihmë menjëherë
Rrahjet shumë të shpejta ose të parregullta të zemrës, dhimbja në gjoks, mungesa e frymës, temperatura e lartë me agjitacion ose konfuzion, ose përgjumja e rëndë kërkojnë ndihmë mjekësore të menjëhershme. Në këto raste mos prisni për një takim, por drejtohuni te urgjenca.
Pyetje për konsultën
- A janë vlerat e mia të tiroides normale, në kufi apo jashtë normës?
- A duhen analiza të tjera, si antitrupat, apo një ekografi?
- Cili mund të jetë shkaku i problemit tim?
- A nevojitet trajtim tani, apo mjafton ndjekja?
- Si duhet ta marr mjekimin dhe çfarë duhet të shmang?
- A ndikon kjo në një shtatzëni të ardhshme?
- Sa shpesh duhet t’i përsëris analizat?
Lexoni më shumë për endokrinologjinë në Aura Medical Clinic dhe për shenjat e hershme të diabetit tip 2. Konsulta me Dr. Sara Zavalani përcakton planin individual.
