Diabeti tip 2 zakonisht zhvillohet ngadalë dhe për vite me radhë mund të mos japë shenja të qarta. Shumë njerëz e mësojnë rastësisht, nga një analizë rutinë, ose kur kanë shfaqur tashmë ndërlikime. Prandaj ia vlen t’i njihni shenjat e hershme dhe të dini kur duhet të bëni analizat, edhe kur ndiheni mirë.
Në Aura Medical Clinic në Tiranë, diabeti dhe prediabeti vlerësohen nga endokrinologia Dr. Sara Zavalani, themeluese e klinikës. Ky artikull shpjegon shenjat që ia vlen të vini re, kush duhet të kontrollohet dhe çfarë tregojnë analizat kryesore.
Shenjat e hershme që shpesh kalojnë pa u vënë re
- Etje e shtuar dhe gojë e thatë.
- Urinim i shpeshtë, sidomos natën.
- Lodhje pa shkak të qartë.
- Shikim i turbullt.
- Plagë ose gërvishtje që shërohen ngadalë.
- Infeksione që përsëriten, të lëkurës, të rrugëve urinare ose kandidoza.
- Mpirje ose shpime në duar dhe në këmbë.
Këto shenja nuk do të thonë patjetër diabet, por janë arsye për të bërë analizat. Shumë njerëz me diabet tip 2 nuk kanë asnjë prej tyre.
Kush duhet të kontrollohet, edhe pa shenja
- Personat me mbipeshë, sidomos me yndyrë rreth belit.
- Kush ka prind, vëlla ose motër me diabet.
- Të rriturit mbi 35 vjeç.
- Gratë që kanë pasur diabet gjatë shtatzënisë ose që kanë sindromën e vezoreve polikistike.
- Personat me presion të lartë të gjakut ose me yndyrna të larta në gjak.
- Kush ka pak aktivitet fizik.
- Kush ka pasur më parë sheqer pak të lartë në gjak (prediabet).
Kur analizat janë normale, zakonisht përsëriten çdo tre vjet, ose më shpesh kur ka disa faktorë rreziku. Mjeku e përcakton ritmin për rastin tuaj.
Analizat kryesore
| Analiza | Si bëhet | Normale | Prediabet | Diabet |
|---|---|---|---|---|
| Sheqeri esëll (glicemia) | Gjak, pas të paktën 8 orësh pa ngrënë | nën 100 mg/dL (5,6 mmol/L) | 100–125 mg/dL (5,6–6,9 mmol/L) | 126 mg/dL (7,0 mmol/L) ose më shumë |
| HbA1c (hemoglobina e glikuar) | Gjak, pa agjërim; tregon mesataren e sheqerit në 2–3 muajt e fundit | nën 5,7% | 5,7–6,4% | 6,5% ose më shumë |
| Testi i tolerancës ndaj glukozës | Sheqeri matet para dhe 2 orë pasi pini një solucion me glukozë | nën 140 mg/dL (7,8 mmol/L) pas 2 orësh | 140–199 mg/dL (7,8–11,0 mmol/L) | 200 mg/dL (11,1 mmol/L) ose më shumë |
Vlerat në tabelë janë kufijtë që përdoren zakonisht në udhëzimet ndërkombëtare. Diagnoza nuk vendoset nga një vlerë e vetme: zakonisht analiza përsëritet ose kombinohet me një tjetër, dhe rezultatet i interpreton mjeku. Sheqeri në gjak dhe HbA1c mund të maten në laboratorin e Aura-s.
Prediabeti: një paralajmërim që ia vlen ta dëgjoni
Prediabeti do të thotë se sheqeri është më i lartë se normalja, por jo aq sa për diabet. Ai zakonisht nuk jep shenja, por rrit rrezikun për diabet tip 2 dhe për sëmundje të zemrës. Në këtë fazë, ndryshimet në ushqim, në aktivitetin fizik dhe në peshë mund ta ngadalësojnë ose ta parandalojnë kalimin në diabet. Edhe një rënie e vogël në peshë, rreth 5–7%, e ul ndjeshëm rrezikun.
Çfarë ndodh pas një rezultati të lartë
Një vlerë e lartë është arsye për konsultë me endokrinologun, jo për panik. Mjeku e konfirmon rezultatin, vlerëson faktorët e tjerë si presioni i gjakut, yndyrnat në gjak dhe funksioni i veshkave, dhe harton një plan: ushqimi, aktiviteti fizik, pesha dhe, kur nevojitet, mjekimi. Kur diabeti kontrollohet mirë që në fillim, ulet rreziku i ndërlikimeve në sy, në veshka, në nerva dhe në zemër.
Kur pesha luan rol të madh, plani mund të përfshijë edhe trajtimin mjekësor të peshës, me ndjekje nga endokrinologia.
Kur duhet kërkuar ndihmë menjëherë
Etja shumë e madhe me urinim të tepërt, të vjellat, dhimbja e barkut, frymëmarrja e shpejtë, përgjumja ose konfuzioni kërkojnë ndihmë mjekësore të menjëhershme. Në këto raste mos prisni për një takim, por drejtohuni te urgjenca.
Pyetje për konsultën
- A janë vlerat e mia normale, në kufi apo të larta?
- A duhet ta përsëris analizën, apo të bëj një analizë tjetër?
- Cilët janë faktorët e mi të rrezikut?
- Çfarë duhet të ndryshoj në ushqim dhe në aktivitetin fizik?
- A nevojitet mjekim tani, apo mjafton ndryshimi i mënyrës së jetesës?
- Çfarë kontrollesh të tjera duhen, për shembull për sytë, veshkat dhe këmbët?
- Sa shpesh duhet të kontrollohem?
14 nëntori është Dita Botërore e Diabetit, një rast i mirë për t’i bërë analizat nëse nuk i keni bërë së fundmi. Të shtunën, më 14 nëntor 2026, nga ora 09:00 deri në 13:00, Aura ofron test falas të sheqerit në gjak. Lexoni më shumë për endokrinologjinë në Aura Medical Clinic. Konsulta me Dr. Sara Zavalani përcakton planin individual.
